Kiedy mój Tomek miał osiem lat, zapytał mnie z okna naszego hotelu w Ayia Napa: „Mamo, dlaczego tam jest miasto, ale nikt tam nie chodzi?" Wskazywał gdzieś w stronę północy, gdzie rzeczywiście widać było zabudowania, ale coś w tym wyglądzie było nie tak. To była Famagusta — miasto, które stanęło w miejscu, jakby czas się tam zatrzymał w 1974 roku. Od tamtej pory, za każdym razem gdy jeżdżę na północ Cypru, myślę o tej rozmowie i o tym, ile opowieści kryje się za murami tej zamkniętej strefy.
Famagusta to nie jest wycieczka dla każdego turysty. Nie pójdziesz tam sobie na spacer, nie wejdziesz do restauracji, nie kupisz pamiątki. Ale możesz stanąć na granicy tego miasta i patrzeć. Możesz widzieć zapomniane budynki, opustoszałe ulice, wieże kościołów sterczące ponad murami. I to samo w sobie jest doświadczeniem, które zmienia perspektywę.
1. Dlaczego Famagusta jest zamknięta i co tam się stało
Aby zrozumieć, dlaczego Famagusta wygląda jak film science-fiction, trzeba cofnąć się do 1974 roku. To był rok, kiedy turecka armia zaatakowała Cypr, a miasto stało się twardą granicą pomiędzy dwoma światami. Grecy cypryjscy, którzy mieszkali w mieście, musieli je opuścić. Miasto zostało zabarykadowane, a jego dostęp ograniczony do wojskowych i urzędników. Przez pięćdziesiąt lat nic się tam nie zmieniło — budynki niszczały, natura zarastała ulice, hotele stały puste.
Dzisiaj Famagusta jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na świecie. To nie jest ruina, bo budynki wciąż stoją. To nie jest żywe miasto, bo nikt tam nie mieszka. To coś pośrodku — miasto zawiśnięte w czasie, które możesz widzieć, ale nie możesz dotknąć. Dla turystów, dla fotografów, dla historyków to jest fascynujące. Dla ludzi, którzy tam żyli, to jest tragedia.
2. Jak dojechać z Ayia Napa do Famagusty
Odległość z Ayia Napa do granic Famagusty to około 40 kilometrów, co zajmuje ci mniej więcej godzinę jazdy samochodem. Droga jest dobrze oznakowana, prowadzi przez wieś Paralimni, a potem skręcasz w kierunku północy w stronę Derynei (Derinia po grecku, Gaziveren po turecku — wszystkie nazwy są tutaj podwójne).
Jeśli nie masz wynajętego samochodu, możesz wynająć go na miejscu w Ayia Napa. Ceny wynajmu to około 25-35 euro za dzień za mały samochód. Alternatywą są taksówki, ale to będzie droższe — liczysz się z kwotą 50-70 euro w jedną stronę. Niektóre hotele oferują wycieczki do punktów widokowych Famagusty, ale będą to pakiety turystyczne, gdzie jesteś w grupie i masz określony czas. Jeśli chcesz jechać we własnym tempie, samochód to najlepszy wybór.
Droga sama w sobie jest warta uwagi. Przejedziesz przez wioski cypryjskie, gdzie możesz zobaczyć, jak naprawdę żyje się na tej wyspie — małe kafenki, babcie sprzedające warzywa, dzieci grające w piłkę na ulicach. Moja córka Zosia zawsze chce zatrzymać się w Paralimni, żeby kupić lody u pani Marii, która robi je sama. To staje się częścią wyjazdu.
3. Punkt widokowy Deryneia — najlepszy widok na Famagustę
Deryneia to wioska tuż przy granicy, gdzie znajduje się najsłynniejszy punkt widokowy na Famagustę. Tu stoi wielka platforma obserwacyjna zwana Nagłówkiem Derynei (Deryneia Observation Point). Wjazd jest darmowy, a z platformy widzisz całą zamkniętą strefę.
To, co zobaczysz, jest surrealistyczne. Po jednej stronie granicy — zielone pola, drogi, żywe życie. Po drugiej stronie — puste ulice, opuszczone budynki, natura, która powoli przejmuje miasto. Widzisz wieże kościoła Świętego Mikołaja, który stoi tam od średniowiecznych czasów. Widzisz hotele z lat siedemdziesiątych, które nigdy nie otworzyły się dla gości. Widzisz ulice, które mogły być właściwe Warszawie, a zamiast tego stoją puste.
Na platformie jest kawiarnia, gdzie możesz kupić kawę lub sok za rozsądne ceny (kawa to około 2-3 euro). Jest też mały sklep z pamiątkami. Jeśli przyjdziesz z aparatem fotograficznym, to będzie jedno z najlepszych miejsc do robienia zdjęć na Cyprze. Ale ostrzegam — to nie są wesołe zdjęcia. To są zdjęcia, które ci się przytrzymają.
4. Inne punkty widokowe i mniejsze obserwatoria
Deryneia to nie jedyne miejsce, skąd możesz zobaczyć Famagustę. Wokół zamkniętej strefy są jeszcze inne punkty, mniej znane turystom, ale równie warte odwiedzenia.
- Punkt widokowy w Rizokarpaso — znajduje się dalej na wschodzie, na półwyspie Karpaz. Widok jest bardziej odległy, ale krajobraz jest piękny. Droga tam zajmuje ci dodatkowe 30 minut jazdy z Derynei.
- Platforma obserwacyjna Varosha — to jest bardziej zachodnia część Famagusty, gdzie kiedyś była słynna plaża turystyczna. Widok stąd pokazuje opuszczone hotele tuż przy morzu. To jest najsmutniejszy widok, bo widzisz, jak blisko jest morze, a jak daleko jest możliwość wejścia tam.
- Punkt obserwacyjny w Akanthou — mniejsza platforma, gdzie jest mniej turystów. Tutaj masz bardziej intymny widok na granicę.
Jeśli masz cały weekend, możesz odwiedzić kilka z tych punktów. Każdy daje ci inną perspektywę na to, co się stało w Famaguscie.
5. Historia Famagusty — co musisz wiedzieć
Famagusta nie jest miastem, które powstało w 1974 roku. To miasto ma historię sięgającą średniowiecznych czasów. Był czas, kiedy Famagusta była jednym z najważniejszych portów na Morzu Śródziemnym. Kupcy z całego świata przychodzili tutaj, aby handlować. Miasto było zamożne, kosmopolityczne, żywe.
W średniowiecznych czasach Famagusta była pod władzą Wenecji. Wenecjanie wybudowali mury obronne, które wciąż stoją. Te same mury, które dzisiaj oddzielają zamkniętą strefę. Kościół Świętego Mikołaja, którego widzisz z platformy obserwacyjnej, pochodzi z tego okresu. To jest gotycki kościół, który przetrwał siedem wieków.
Potem przyszły inne władze — Osmańskie imperium, Brytyjczycy, niezależność Cypru. Ale Famagusta rosła i rozwijała się. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku stała się turystycznym rajem. Wybudowano hotele, plaże były zaludnione, restauracje były pełne. To było miejsce, gdzie się zarabiało pieniądze, gdzie się bawił się i żyło pełnią życia.
A potem, w jednym dniu, wszystko się skończyło. 20 sierpnia 1974 roku turecka armia zaatakowała Famagustę. Ludzie uciekali, zostawiając wszystko. Domy, biznesy, wspomnienia — wszystko zostało zamknięte za murem. I tam zostało, niezmienione przez pięćdziesiąt lat.
6. Co wziąć ze sobą i jak się przygotować
Wyjazd do Famagusty to nie jest wycieczka do parku wodnego. To jest doświadczenie, które wymaga przygotowania psychicznego i praktycznego.
Przede wszystkim weź ze sobą wodę. Dużo wody. Punkty widokowe są na otwartych przestrzeniach, słońce jest bezlitosne, a cień jest rzadki. Ja zawsze biorę ze sobą butelkę 1,5 litra wody na osobę. Jeśli jedziesz z dziećmi, bierz jeszcze więcej.
Weź ze sobą aparat fotograficzny lub smartfon z dobrą kamerą. To miejsce wymaga dokumentacji. Ale pamiętaj — nie fotografuj ludzi w mundurach. Strażnicy na granicy są poważni i nie lubią być fotografowani.
Załóż krem do opalania. SPF 50 minimum. Słońce na Cyprze nie żartuje, a na platformie obserwacyjnej nie masz gdzie się ukryć.
Weź ze sobą coś do czytania — książkę, artykuł o historii Cypru. Będziesz tam stać i patrzeć, a myśli ci będą pracować. Dobrze jest mieć coś, co ci pomoże w refleksji.
Przygotuj się mentalnie na to, że to będzie intensywne doświadczenie. To nie jest wycieczka, gdzie się uśmiechasz i robisz selfie. To jest miejsce, gdzie czujesz wagę historii.
7. Kiedy jechać — sezon i pogoda
Najlepszy czas na wyjazd do Famagusty to wiosna (kwiecień-maj) lub jesień (wrzesień-październik). W te miesiące temperatura jest przyjemna, około 25-28 stopni Celsjusza, a słońce nie jest tak brutalne jak latem.
Latem (czerwiec-sierpień) jest bardzo gorąco. Temperatura dochodzi do 35-40 stopni Celsjusza, a na platformie obserwacyjnej, bez cienia, to może być nieznośne. Jeśli jedziesz latem, idź tam wcześnie rano, zanim słońce będzie na szczycie.
Zimą (listopad-marzec) może być chłodno i czasami pada deszcz, ale widoczność jest dobra. Jeśli lubisz chłodniejszą pogodę, to jest dobry czas.
Ja osobiście wolę wiosnę. Kwiaty kwitną, powietrze jest świeże, a widoki są najpiękniejsze. Mój Tomek mówi, że wiosną Famagusta wygląda jak film, a nie jak rzeczywistość.
8. Gdzie zjeść po drodze — restauracje i kafenki
Jeśli jedziesz na północ z Ayia Napa, będziesz głodny. Droga zajmuje godzinę, a przed powrotem czeka cię jeszcze godzina. Dobrze jest wiedzieć, gdzie się zatrzymać i coś zjeść.
W Paralimni jest kilka restauracji. Polecam Taverna Maria, gdzie robią tradycyjne cypryjskie dania. Kleftiko (wołowina gotowana w papierze) to jest coś, co ci się przysnić będzie. Ceny to około 12-15 euro za główne danie.
W Derynei, na platformie obserwacyjnej, jest kafeteria, ale jedzenie tam jest drogie i nie jest zbyt dobre. Lepiej zjeść coś w wiosce przed wjazdem na platformę.
Jeśli jedziesz dalej na Rizokarpaso, tam jest kilka tradycyjnych kafeniek, gdzie mogą ci podać świeży ryb i lokalny ser halloumi. To jest autentyczne jedzenie, takie, jakie jedzą tutaj ludzie.
Rada: zawsze pytaj lokalnych o to, gdzie jedzą sami. Turystyczne restauracje to jedno, ale prawdziwe jedzenie znajdujesz tam, gdzie są Cypryjczycy.
Bonus: Czy możesz wjechać do Famagusty?
Czasami turyści pytają mnie, czy można jakoś wjechać do zamkniętej strefy. Odpowiedź jest krótka: nie. Nie możesz. Granica jest pilnowana, a wjazd jest zakazany dla zwykłych turystów. Jedynymi wyjątkami są osoby, które mają tam rodzinę i specjalne pozwolenia, ale to dotyczy bardzo małej liczby ludzi.
Czasami słyszysz opowieści o turystach, którzy jakoś się tam dostali. Nie wierz tym opowieściom. To nie jest bezpieczne, to jest nielegalne, a konsekwencje mogą być poważne. Strażnicy na granicy nie żartują.
Ale to, co możesz zobaczyć z punktów widokowych, to wystarczy. To daje ci obraz tego, co się stało. To daje ci zrozumienie. I czasami to jest wszystko, czego potrzebujemy.
Podsumowanie — co zabrać ze sobą z Famagusty
Weekendowy wyjazd z Ayia Napa do Famagusty to nie jest wycieczka, którą zapominasz. To jest doświadczenie, które ci zostaje. Widzisz miasto, które jest tam, ale którego nie ma. Widzisz historię, która się zatrzymała. Widzisz to, co może się stać, kiedy polityka, historia i człowieczeństwo się zderzają.
Kiedy wracam z Famagusty, zawsze czuję się inaczej. Moja córka Zosia mówi, że to jest smutne miejsce, ale że warto je zobaczyć. A mój Tomek mówi, że ludzie powinni wiedzieć, co się tutaj stało. I myślę, że mają rację oboje.
Zaplanuj sobie weekend. Wynajmij samochód. Weź ze sobą wodę, aparat fotograficzny i otwarte serce. Stań na platformie obserwacyjnej w Derynei i patrzaj. Patrzaj na miasto, które jest tam, ale którego nie ma. I zastanów się, co to znaczy dla ciebie. Bo to jest to, co Famagusta robi najlepiej — zmienia perspektywę.
Komentarze (4 komentarze)